Tramp: İranla bu həftə yeni danışıqlar keçirilə bilər

Birləşmiş Ştatlarla İranın qarşıdurması kəskinləşib. Vaşinqton İranın beş neft tankerini məhv edib, Tehran isə buna İordaniyadakı ABŞ qüvvələrinə raket hücumları ilə cavab verib, Amerika hərbi gəmiləri və digər gəmilərə zərbələr endirdiyini bildirib.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) sentyabrın 9-da bəyan edib ki, qüvvələri Oman körfəzində "Kaviz", "Çarminar", "Horayzon-1" və "Riesko", İranın Xark adası yaxınlığında isə "Dərya" tankerlərini məhv edib.

Məlumata görə, həmin tankerlər milyardlarla dollarlıq İran neft şəbəkəsinin bir hissəsi olub. Bu şəbəkənin İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunu (SEPAH) və onun bölgədəki müttəfiqlərini maliyyələşdirdiyi iddia olunur. Zərbələrdən əvvəl ekipajlara gəmiləri tərk etmək göstərişi verilib.

CENTCOM bildirib ki, zərbələr İran ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus döyüş gəmisini ballistik raketlərlə iki dəfə vurmağa çalışandan sonra endirilib. Bundan bir neçə gün əvvəl ABŞ İranın daha üç neft tankerini məhv etdiyini bildirmişdi.

İran isə gecə saatlarında İordaniyaya doğru 20 ballistik raket atmaqla cavab zərbəsi endirib. Xəbəri İordaniya rəsmi orqanları yayıb. Ölkənin hava hücumundan müdafiə qüvvələri raketlərdən 18-ni zərərsizləşdirib, ikisi yaşayış olmayan ərazilərə düşüb. Tələfat barədə məlumat verilməyib.

SEPAH ABŞ-nin daha iki hərbi gəmisinə və səkkiz tankerə hücum edərək onlara ciddi ziyan vurduğunu iddia edib. Bu iddialar müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib.

SEPAH Küveyt və Bəhreyndə lövbər salan tankerlərin ekipajına gəmiləri dərhal tərk etmək barədə xəbərdarlıq göndərib.

Baş verənlər strateji əhəmiyyətli Hörmüz boğazı ətrafında gəmiçiliyin daha ciddi pozula biləcəyi ilə bağlı narahatlığı artırıb. Eskalasiya artıq təsirini göstərib. "Kpler" şirkətinin məlumatına görə, sentyabrın 8-də Hörmüz boğazından cəmi altı kommersiya gəmisi keçib ki, bu da son dövrün orta göstəricisindən xeyli aşağıdır.

Sentyabrın 8-də İran rialı əsas xarici valyutalar qarşısında yeni minimuma düşüb. Bu, ABŞ-nin Tehrana hərbi və iqtisadi təzyiqi artırması fonunda baş verir.

Valyuta bazarını izləyən saytların məlumatına görə, günün ikinci yarısında 1 ABŞ dolları 2.4 milyon riala yüksəlib. Avronun məzənnəsi 2.7 milyon rialı keçib, Britaniya funt sterlinqi isə 3.1 milyon riala çatıb.

Bu ucuzlaşma ABŞ qüvvələrinin Fars və Oman körfəzində İranın beş neft tankerini məhv etdiyini açıqlamasından sonra baş verib. Vaşinqtonun bildirdiyinə görə, bundan əvvəl İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) ABŞ hərbi gəmisini iki dəfə ballistik raketlərlə hədəfə alıb.

Vaşinqton sentyabrın 8-də İranın aviasiya sektoruna yeni sanksiyalar da elan edib. "İqtisadi təcrid əməliyyatı" çərçivəsində 36 hədəf sanksiya siyahısına salınıb. İranın indiyədək sanksiyalardan kənarda qalan bütün aviaşirkətlərinə məhdudiyyətlər tətbiq olunub.

ABŞ maliyyə naziri Skot Bessent İran aviaşirkətləri ilə əlaqələri kəsməyən şirkətlərin qlobal maliyyə sistemindən kənarlaşdırıla biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.

İranda inflyasiya yüksək həddə qalır. İran Statistika Mərkəzinin məlumatına görə, avqustda illik inflyasiya 89 faizə çatıb, ərzaq və içkilərin qiyməti isə ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 127.5 faiz artıb.

İranlı deputatlar avqustun 31-də valyuta, qızıl və sikkə bazarlarındakı dəyişkənliyin iqtisadi qeyri-müəyyənliyi artırdığını bildiriblər.

ABŞ prezidenti Donald Tramp deyir ki, İranla altı aydan çoxdur gedən müharibənin noyabrda aralıq seçkilərdən sonra "dərhal" başa çatacağına inanır.

"Məncə, müharibə seçkilərdən dərhal sonra bitəcək", – Tramp sentyabrın 9-da jurnalistlərə deyib. O, bunu İranın artıq müqavimət göstərə bilməməsi ilə izah edib.

Tramp Tehranı seçkilərin nəticələrinə "ümidsizcəsinə" təsir göstərməyə çalışmaqda ittiham edib.

İranla müharibənin seçki kampaniyasının əsas mövzularından birinə çevriləcəyi gözlənilir. Bir çox amerikalı münaqişədən narazıdır. Müharibə ilə bağlı benzinin bahalanması isə seçicilərin üzləşdiyi iqtisadi təzyiqləri daha da gücləndirir.

Tramp jurnalistlərə onu da bildirib ki, Birləşmiş Ştatlar İranla müharibəni bitirmək üçün razılaşma əldə etməyə çalışmır. O, danışıqların mümkün olduğunu da qeyd edib.

Tehran və Vaşinqton iyunda hərbi əməliyyatların dayandırılmasını nəzərdə tutan anlaşma memorandumu imzalayıblar. Razılaşma tezliklə pozulub.

Son həftələr tərəflər qarşılıqlı zərbələr endirirlər. Müşahidəçilərin fikrincə, bu eskalasiya tərəflərin yenidən genişmiqyaslı münaqişəyə qayıtmasına səbəb ola bilər.

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) ölkənin şimal-qərbində sünni din xadiminin öldürüldüyünü bildirib.

Dövlət mediası SEPAH-ın 9 sentyabr tarixli açıqlamasını yayıb. Qurumun məlumatına görə, Məhəmməd Nüzhati "sionist-Amerika separatçı qruplaşmalarının törətdiyi amansız terror cinayəti" nəticəsində həlak olub.

Nüzhatinin nə vaxt öldürüldüyü açıqlanmayıb.

SEPAH Nüzhatinin könüllülərdən ibarət "Bəsic" yarımhərbi qüvvəsinin üzvü olduğunu bildirib. Təxminən bir milyon üzvünün olduğu güman edilən bu qüvvə SEPAH-ın komandanlığı altındadır.

İraq Kürdüstanı bölgəsində yerləşən müxalif iranlı kürd qrupları İranın şimal-qərbində, sərhədin o tayında fəaldırlar. Tehran uzun müddətdir bu qrupları ABŞ və İsraillə əlaqələrdə ittiham edir.

SEPAH bildirib ki, hücum İranda şiə və sünni müsəlmanlar arasındakı birliyi sarsıtmaq məqsədi daşıyıb. Əhalisinin əksəriyyəti şiə olan İranda ölkənin qərb və cənub-şərq bölgələrində çoxsaylı sünni icmaları yaşayır.