Danışıqlar bərpa olunsa da, İran-ABŞ ziddiyyətləri qalır

ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla danışıqların “nə vaxtsa” bərpa oluna biləcəyini, indiki durumdan da razı qaldığını bildirib.

Prezident avqustun 19-da Ağ Evdə jurnalistin İranla danışıqların bərpası ehtimalı barədə sualını cavablandırarkən “Hazırda vəziyyətin çox yaxşı olduğunu düşünürəm” deyib, danışıqların “bəlkə də nə vaxtsa” bərpa oluna biləcəyini əlavə edib.

Tramp onu da vurğulayıb ki, İran nüvə silahı əldə etməməlidir.

“İranın nüvə silahı ola bilməz… İran nüvə silahına sahib ola bilməz və olmayacaq”, – Tramp əlavə edib.

Hörmüz boğazına gəlincə, Tramp ABŞ-nin su yoluna “tam nəzarət” etdiyini iddia edib. Onun sözlərinə görə, İran yalnız aradabir dron vurur.

Avqustun 18-də altı yük gəmisi Hörmüz boğazından keçib. Bunu “Reuters” xəbər agentliyi “Kpler” ticarət məlumatları üzrə şirkətə istinadla bildirib. Son 10 gündə boğazdan gündə orta hesabla 11 gəmi keçib.

Artıq ABŞ-İran Anlaşma Memorandumunun müəyyən etdiyi 60 günlük danışıqlar müddəti başa çatıb. Memorandumda münaqişəyə son qoyulması, İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısının alınması, Hörmüzdə sərbəst gəmiçiliyin bərpası nəzərdə tuturdu.

60 günlük müddət yekun razılaşma əldə olunmadan başa çatıb və danışıqlar dalana dirənib. ABŞ bildirir ki, İran iyulda Hörmüzdə neytral kommersiya gəmilərinə hücum etməklə iyun razılaşmasını pozub və Vaşinqton hərbi əməliyyatları yenidən başlamalı olub.

Tehran Fars körfəzi ölkələrinə ABŞ ordusuna yardım göstərməmələri üçün növbəti xəbərdarlıq edib.

İran mediası avqustun 19-da İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Əli Abdullahinin müraciətini yayıb. Abdullahi deyir ki, ABŞ ordusuna “istənilən yardım ABŞ hərbi əməliyyatında iştiraka bərabərdir”.

Abdullahi Körfəz ölkələrinin ABŞ-nin İrana hücumlarına yardım etmədikləri barədə bəyanatlarını şübhə altına alıb.

“Bu qədər hərbi təyyarənin, xüsusilə yanacaqdolduran təyyarələrin ev sahibi ölkələrin xəbəri olmadan regiondakı bazalarda yerləşməsi inandırıcı görünmür… Heç nə diqqətimizdən yayınmır”, – o bildirib.

Baş qərargah rəisi həmin ölkələrin ABŞ-yə hücumlarda yardım etməsinə heç bir sübut təqdim etməyib.

ABŞ Körfəzin bir neçə ölkəsində hərbi baza saxlayır. Amma regiondakı ərəb dövlətləri ərazilərinin İrana qarşı hücumların həyata keçirilməsi üçün istifadəsinə icazə vermədiklərini deyirlər.

Bu xəbərdarlıqdan əvvəl Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri İranla bütün ticarəti, kommersiya mübadilələrini və maliyyə əməliyyatlarını dayandırdığını açıqlayıb.

Əbu-Dabi bildirib ki, İran BƏƏ sahilləri yaxınlığında dəniz nəqliyyatını hədəfləyən iki ballistik raket atıb, hər iki raket dənizə düşüb.

İran bu ittihamı rədd edib.

Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) Xarici İşlər Nazirliyi avqustun 18-də İranla bütün ticarət və maliyyə əlaqələrini dayandırdığını bəyan edib.

“Regional və beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə xələl gətirən regional eskalasiya fonunda İranla bütün ticarət, kommersiya mübadilələri və maliyyə əməliyyatları dayandırılıb”, – nazirliyin X hesabında yayımlanan bəyanatda deyilir.

Bu açıqlamadan əvvəl BƏƏ İranın iki raketinin dəniz naviqasiyasını hədəf götürdüyünü bildirmişdi. Ancaq raketlərin BƏƏ-nin ərazi sularına daxil ola bilmədiyi görünür.

İran BƏƏ-nin iddiasını rədd edib. Xarici İşlər Nazirliyi bəyan edib ki, BƏƏ-nin davranışı “mehriban qonşuluq prinsipinə” ziddir, regionda eskalasiyanı önləmək səylərinə mane olur.

Yaxın Şərqdə sülh razılaşmasına ümidlərin zəifləməsi fonunda neftin qiymətləri yüksəlir.

Brent markalı neftin fyuçersləri 7 sent və ya 0,08 faiz bahalaşaraq bir barel üçün 90,94 dollara çatıb. ABŞ-nin West Texas Intermediate (WTI) markalı neftinin fyuçersləri isə 53 sent və ya 0,63 faiz artaraq 85,03 dollar olub.

ING təhlilçilərinə görə, ABŞ prezidenti Donald Trampın ABŞ-İran sülh razılaşmasını uzatmamaq qərarı bazardakı əhval-ruhiyyəni dəstəkləyir, Hörmüz boğazında təhlükəsizlik sarıdan narahatlıqlar da öz sözünü deyir.

ABŞ isə atəşkəs razılaşmasının müddətinin uzadılmasını istisna edib, İran isə daha hücumçu mövqe tutacağını bildirib.

Hazırda strateji Hörmüz boğazından neft tankerlərinin hərəkəti demək olar, dayanıb. Sülh danışıqlarında proqresin olmaması isə münaqişənin uzanması təhlükəsini artırır.

İranın təmsilçisi Məhəmməd Baqir Qalibaf deyib ki, Vaşinqton aralıq razılaşmanın şərtlərini yerinə yetirməsə Hörmüz bağlı qalacaq.

Heç bir razılaşmanın olmaması dördüncü rübdə, hətta 2027-ci ildə neft qiymətləri ilə bağlı gözləntilərə təsir göstərəcək. Bunu "Reuters"ə DBS Bankın enerji araşdırmaları şöbəsinin rəhbəri Suvro Sarkar söyləyib.