Fatih Birol Hörmüz barədə: 'Vaza artıq qırılıb'
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (BEA) icraçı direktoru Fatih Birol İranla müharibəyə son qoyan müvəqqəti razılaşmanı alqışlayıb. O, qlobal enerji bazarlarında etimadın bərpası üçün Hörmüz boğazının heç bir şərt olmadan yenidən açılmasına çağırıb.
Birol iyunun 18-də İstanbulda keçirilən tədbirdə deyib ki, münaqişə dövründə İranın strateji su yolunu bağlaması və bunun gələcəkdə oxşar pozuntulara həssaslığı üzə çıxarması bir sıra ölkələri enerji siyasətlərinə yenidən baxmağa vadar edib.
ABŞ-İran sazişi qlobal neft və qaz tədarükünün beşdə birinin keçdiyi Hörmüz boğazının yenidən açılmasını, həmçinin Birləşmiş Ştatların İrana qarşı dəniz blokadasının aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. BEA-nın hesablamalarına görə, bu addım Yaxın Şərqdə gündəlik 14 milyondan çox barel neft ixracını önləyən pozuntulara son qoya bilər.
Birol bildirib ki, agentlik yeni enerji təhlükəsizliyi strategiyalarını hökumətlərlə müzakirə edəcək. Onun sözlərinə görə, son böhran qlobal enerji təchizatı marşrutlarına baxışı köklü şəkildə dəyişib.
"Vaza artıq qırılıb. İndi bütün tərəflər bilir ki, Hörmüz boğazı bir dəfə bağlanıb və yenə bağlana bilər", – Birol vurğulayıb.
ABŞ-ın yüksək vəzifəli rəsmiləri İranla Parisdə imzalanmış çərçivə sazişinin detallarını açıqlayıblar. İyunun 17-də qapalı brifinqdə açıqlanan sənədə əsasən, bu anlaşma Livan daxil olmaqla bütün cəbhələrdə döyüşlərin dayandırılmasını, Hörmüz boğazının ticarət gəmiləri üçün yenidən açılmasını və ABŞ-ın İrana qarşı dəniz blokadasının ləğvini nəzərdə tutur.
Tramp və Pezeşkian ilkin sülh sənədini imzaladılar
ABŞ və İran prezidentləri anlaşma memorandumu imzalayıblar. Bu sənəd münaqişəyə son qoymağa yönəlmiş və dərhal qüvvəyə minən ilkin sülh razılaşması kimi təqdim olunur.
ABŞ prezidenti Donald Tramp memorandumu iyunun 17-də, G7 sammitindən sonra Versal Sarayında təşkil olunan şam yeməyi zamanı imzalayıb. Ağ evin və Fransa prezidenti Emmanuel Makronun "X" platformasında paylaşdığı videodan Trampın sənədi imzaladığı görünür.
Tramp sənədə imza atarkən, "Bu, asan olmadı", – deyə bildirib. Bu zaman tədbirə ev sahibliyi edən Fransa prezidenti . Makron və digər qonaqlar onu alqışlayıblar.
Makron "X" hesabında qeyd edib ki, bu razılaşma davamlı sülhə yol açır və Hörmüz boğazının yenidən açılmasına imkan verir.
İranın İRNA dövlət xəbər agentliyi isə İran prezidenti Məsud Pezeşkianın İran-ABŞ razılaşmasını imzaladığı fotoları yayımlayıb. Fotolarda İran prezidentinin sənədin səhifələrini kameralara göstərdiyi, sənəddə həm onun, həm də ABŞ prezidentinin imzalarının olduğu əks olunub.
Razılaşmanın əldə olunmasına vasitəçilik edən Pakistanın baş naziri Şahbaz Şərif "X" platformasında bildirib ki, saziş dərhal qüvvəyə minir.
Tramp: 'Razılaşma xoşuma gəlməsə, yenidən atəş açacağıq'
ABŞ prezidenti Donald Tramp iyunun 17-də bildirib ki, İran öhdəliklərinə əməl etməsə, ABŞ hərbi əməliyyatları yenidən başlatmağa hazırdır. Tərəflər iyunun 19-da müharibəni bitirəcək razılaşmanı imzalamalıdır.
"Xeyr, bu yekun sənəd deyil, anlaşma memorandumudur", – Tramp G7 sammitində bildirib. Sənədin iyunun 19-da İsveçrədə imzalanması planlaşdırılır.
"Əgər bu razılaşma xoşuma gəlməsə, onlara yenidən atəş açacağıq", – Tramp Misir prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisi ilə birgə çıxışı zamanı deyib.
Tramp qeyd edib ki, İran İslam Respublikası 1979-cu ildə ABŞ-ın müttəfiqi olan şah rejiminin devrilməsindən sonra yaranıb və "47 il ərzində aqressiv siyasət yürüdüb".
Ağ ev rəhbəri memorandum çərçivəsində Birləşmiş Ştatların İrana 300 milyard dollar sərmayə yatıracağına dair məlumatları təkzib edib, bu iddiaların həqiqətə uyğun olmadığını bildirib. Bununla belə, o qeyd edib ki, Vaşinqton digər ölkələrin İrana investisiya qoymasına mane olmayacaq.
Tramp sənəddə sanksiyaların dərhal ləğvinin nəzərdə tutulduğu barədə iddiaları da rədd edib. Onun sözlərinə görə, məhdudiyyətlərin yumşaldılması gələcək danışıqların nəticələrindən və Tehranın öhdəliklərə əməl etməsindən asılı olacaq.
ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi fevralın 28-də ali lider Əli Xamenei və digər yüksək rütbəli rəsmilərin hava zərbələri ilə öldürülməsindən sonra başlayıb.
İsveçrədə memorandumun imzalanmasından dərhal sonra ABŞ və İran münaqişənin yekun həllinə dair müzakirələrə başlamalıdır. Tərəflər sazişin detallarını dəqiqləşdirmək üçün 60 gün boyunca yeni danışıqlar aparacaqlar.
Bu arada "Böyük Yeddilik" (G7) ölkələrinin liderləri iyunun 17-də Livanda atəşkəsə çağırış ediblər. Onlar İranla müharibəyə cavab olaraq enerji təchizatı marşrutlarını şaxələndirəcəklərini, bununla da Hörmüz boğazından asılılığı azaldacaqlarını bildiriblər. Liderlər müharibəyə son qoymağı hədəfləyən aralıq razılaşmanı alqışlayıblar.
Müharibə nəticəsində əksəriyyəti İran və Livan vətəndaşları olmaqla 7 mindən çox insanın həlak olduğu bildirilir.