İran Omanın Hörmüz marşrutunu rədd edib

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) rəhbəri Rafael Qrossi deyir ki, İranın zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının ölkə xaricinə çıxarılması "çətin olsa da, qeyri-mümkün deyil".

Bu arada İranın yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının taleyi Tehran və Vaşinqton arasında aparılan danışıqlarda əsas müzakirə mövzularından biri olaraq qalır. İran rəsmilərinin mövqeyinə görə, ABŞ-nin Tehrandan zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarından imtina etmək tələbi aşırı tələbdir və onlar buna boyun əyməyəcəklər.

Bildirilir ki, İranın təxminən 60 faiz səviyyəsində zənginləşdirilmiş 440 kiloqram uranı var. Qrossi daha əvvəl qeyd etmişdi ki, 2025-ci ildə ABŞ və İsrailin İranın nüvə obyektlərinə endirdiyi zərbələrdən sonra ölkənin uran ehtiyatlarının böyük hissəsi toxunulmaz qalıb və əvvəlki yerlərində saxlanılır.

Qrossi "Əl-Cəzirə"yə müsahibəsində bildirib ki, İranın yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uranının xaricə daşınması asan deyil: "Qaz halında olan bu material yüksək dərəcədə çirkləndirici xassəyə malikdir və belə bir əməliyyatın icrası asan məsələ deyil". O əlavə edib ki, uranın zənginləşdirmə səviyyəsinin azaldılması da daxil olmaqla bir neçə alternativ variant nəzərdən keçirilir. Qazaxıstan da mümkün saxlama məkanlarından biri kimi hallandırılır.

ABŞ prezidenti Donald Tramp İranın nüvə obyektlərində saxlanılan zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarını "nüvə tozu" adlandırıb və dəfələrlə vurğulayıb ki, ABŞ bu ehtiyatları əldə etməlidir. Amma son açıqlamalarında Tramp bildirib ki, zənginləşdirilmiş uranın İrandan çıxarılmasını zəruri saymır – bu, daha çox PR xarakterli addım olardı.

Tramp mayın 14-də "Fox News"a müsahibəsində deyib: "Əvvəllər bunu etməyi düşünürdük, amma bu, təxminən bir həftə yarım çəkəcəkdi. Düşmən ərazisində bu qədər uzun qalmaq isə risklidir".

İran ABŞ ilə müharibənin dayandırılması üçün təklif edilən sazişi nəzərdən keçirir. Bu barədə "Mehr" agentliyi iyunun 2-də məlumat yayıb. Bundan bir gün əvvəl ABŞ prezidenti Donald Tramp danışıqların davam etdiyini bildirmişdi.

ABŞ və İsrailin İrana zərbələrə başlamasından üç aydan çox vaxt keçsə də, münaqişə dalana dirənib. Müvəqqəti razılaşma əldə etmək məqsədilə vasitəçiliklə aparılan danışıqlar nəticəsiz qalıb, Hörmüz boğazı isə faktiki olaraq bağlanıb.

"Mehr" mənbəyə istinadən yazır ki, İran hələlik sazişin yekun mətninə cavab verməyib və ABŞ-yə etibar etmədiyi üçün sənədə sərt yanaşır.

Tramp isə iyunun 1-də bildirib ki, İranla danışıqlar davam edir. Onun sözlərinə görə, gələn həftə ərzində atəşkəsin uzadılması və Hörmüz boğazının yenidən açılması ilə bağlı razılaşma əldə oluna bilər.

İyunun 2-də neftin qiyməti 1 faizdən çox düşüb. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin aparıcı rəsmisi isə xəbərdarlıq edib ki, qlobal neft ehtiyatları tarixi rekorda qədər azala bilər.

ABŞ prezidenti Donald Tramp "ABC News"a deyib ki, İranla atəşkəsin uzadılması və Hörmüz boğazının yenidən açılması barədə razılaşmanın gələn həftə ərzində əldə olunacağını gözləyir. Tramp iyunun 1-də "ABC News"un Vaşinqton üzrə baş müxbiri Conatan Karl ilə telefon söhbətində bildirib ki, sülh sazişi "hərbi qələbədən də yaxşı" ola bilər.

Pakistanın vasitəçiliyi ilə hazırlanan saziş layihəsini son həftələr tərəflər müzakirə edir. Danışıqlarla bağlı böyük qeyri-müəyyənlik də qalır. Aprelin əvvəlindən atəşkəs qüvvədə olsa da, ara-sıra qarşılıqlı hücumlar baş verib.

Tramp İran tərəfdən "çox böyük düşmənçilik" olduğunu vurğulayıb. "Bu, onlar üçün asan məsələ deyil. Əslində, bizim üçün də asan deyil. Amma biz bizə lazım olanı əldə edirik", – Tramp söyləyib.

Mümkün razılaşmanın vaxtı ilə bağlı suala cavabında Tramp "Məncə, söhbət gələn həftədən gedir" deyib. Onun sözlərinə görə, razılaşma ona görə əldə olunmayıb ki, "hələ bəzi məsələlər həllini tapmalıdır".

Son günlər İran və ABŞ arasında qarşılıqlı hərbi zərbələr baş verib. ABŞ qüvvələri İran hədəflərinə "özünümüdafiə məqsədli" hücumlar etdiyini, İran isə Küveytdə yerləşən ABŞ hərbi bazasına zərbə endirdiyini bildirib.

Fevralın sonunda ABŞ və İsrail İranı vurmağa başlayandan sonra Tehran Hörmüz boğazını faktiki bağlayıb. Nəticədə qlobal neft tədarükü ciddi şəkildə pozulub, enerji qiymətləri artıb.

ABŞ və İran arasında əldə olunacaq hər hansı müvəqqəti sülh razılaşmasından sonra rəsmi Tehranın nüvə ehtiyatları, raket proqramı və digər mühüm mövzular üzrə daha geniş müzakirələr aparılmalıdır. Bu barədə Avropa İttifaqının (Aİ) xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas iyunun 1-də İslamabadda keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib.

Ötən gecə İran və ABŞ arasında qarşılıqlı hücumların qeydə alınmasına baxmayaraq, Aİ-nin ali nümayəndəsi müvəqqəti atəşkəsin uzadılması və Hörmüz boğazının açılması üçün hələ də "kövrək diplomatik imkan" gördüyünü vurğulayıb: "Vaşinqton və Tehran arasında əldə ediləcək hər hansı müvəqqəti anlaşmadan sonra regional təhlükəsizlik, o cümlədən İranın nüvə ehtiyatları və digər kritik məsələlər üzrə daha dərin danışıqlar aparılmalıdır".

Avropa rəsmisi Körfəz böhranının tənzimlənməsində Pakistanın vasitəçilik rolunu yüksək qiymətləndirib və Aİ-nin ABŞ-İran mübahisəsinin sülh yolu ilə həllinə töhfə verməyə hazır olduğunu diqqətə çatdırıb.

ABŞ və İsrail fevralın 28-də İrana qarşı hava zərbələri endirməyə başlayıblar. Tərəflər arasında əsas fikir ayrılığı rəsmi Tehranın nüvə proqramı ilə bağlıdır. Aprelin 8-də kövrək atəşkəs qüvvəyə mindikdən sonra Pakistan ABŞ və İran arasında vasitəçilik missiyasını həyata keçirir.