Tramp: İranla bu həftə yeni danışıqlar keçirilə bilər

ABŞ-nin dəniz blokadası İrana benzin qıtlığını idxal hesabına aradan qaldırmağa imkan vermir. Bu açıqlamanı İranın vitse-prezidenti Məhəmməd Cəfər Qaempənah verib. Bu arada hökumət yüksək səviyyədə subsidiyalaşdırılan yanacağın qiymətində dəyişiklik etməyi nəzərdən keçirir.

Qaempənah benzin və dizel yanacağının qiymətlərində dəyişikliyin vacib olduğunu, ancaq artımın miqyası və vaxtı barədə hələ qərar verilmədiyini deyib.

“Benzin ədalətli bölüşdürülmür və belə davam etmək mümkün deyil. Üstəlik, benzin istehsalı yetərli deyil, ABŞ-ın dəniz blokadasına görə benzin də idxal edə bilmirik”, – IRNA dövlət xəbər agentliyi Qaempənahın belə dediyini yazır.

Son günlər İranda yanacaqdoldurma məntəqələrinin bağlanması, uzun növbələrin yaranması barədə məlumatlar yayılır. Yanacaq qıtlığı sarıdan narahatlıqlar isə artıb.

İran xam neft istehsalçısıdır, benzinə böyük subsidiyalar ayırır və benzinin yanacaqdoldurma məntəqələrində aşağı qiymətə satılan ölkələr sırasındadır. Bu isə ölkəiçi istehlakı yüksəldib. Hazırda tələbat daxili istehsalı üstələyir, Tehran çatışmazlığı idxal və ehtiyatlardan istifadə hesabına kompensasiya edir.

İran gündə təxminən 115 milyon litr benzin istehsal edir, istehlak isə təxminən 129 milyon litrdir. Beləliklə, gündəlik benzin çatışmazlığı təxminən 14 milyon litrdir.

Ölkənin idxal imkanları da məhdudlaşıb. Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlarına hücumları bu ölkədə yanacaq təchizatında problemlər yaradıb və Moskva benzin ixracını məhdudlaşdırıb.

Avqustun 27-də Hörmüz boğazından cəmi beş yük gəmisi keçib. Bu, son dövrün gündəlik orta göstəricisindən üç dəfə azdır.

Gəmilərin hərəkətini izləyən Kpler xidməti avqustun 28-də bildirib ki, boğazdan keçən beş gəmi arasında iki orta ölçülü tanker və bir çox böyük qazdaşıyan gəmi olub. Son 10 gündə Hörmüz boğazından gündə orta hesabla 15 gəmi keçib.

Monitorinq mənbələrinin rəqəmləri dəyişə də bilər, çünki bəzi gəmilər səfər zamanı adətən transponderlərini söndürürlər.

Hörmüzdən vaxtilə dünyada neft ticarətinin beşdə biri keçirdi. Fevralın sonunda ABŞ və İsrail İrana zərbələrə başlayandan Tehran Hörmüzü faktiki bağlayıb. Hazırda boğaz Yaxın Şərqdə münaqişənin həllində əsas məsələlərdən birinə çevrilib.

Hörmüz münaqişənin danışıqlar yolu ilə həllinə əsas maneələrdən biri olaraq qalır. Boğaza nəzarətin şərtləri ilə bağlı Tehran və Vaşinqtonun mövqeləri bir-birindən xeyli fərqlənir.

Pakistan Küveytlə hərbi əməkdaşlığın “əhəmiyyətli dərəcədə” genişləndirilməsini nəzərdə tutan müdafiə əməkdaşlığı protokolu imzalayıb. Bu barədə avqustun 27-də Pakistan Müdafiə Nazirliyi məlumat yayıb.

Məlumata görə, razılaşma çərçivəsində Pakistan ordusu ABŞ-nin çoxdankı müttəfiqi Küveytə hərbi təlim, potensialın gücləndirilməsi, sərhədlərin idarə olunması, digər sahələrdə dəstək göstərəcək.

Pakistan avqustun 7-də digər sünni müsəlman ölkələri Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə ilə Məkkə Müdafiə Sazişi imzalayıb. Razılaşmanın məqsədi “istənilən təcavüz aktına qarşı kollektiv çəkindirmə imkanlarını gücləndirmək”dir.

Sazişin iştirakçıları vurğulayıblar ki, razılaşma şiə İranına qarşı yönəlməyib. Tehran onilliklər boyu regionda ər-Riyad ilə hərbi, siyasi və dini nüfuz uğrunda rəqabət aparır.

Pakistan bildirib ki, Misir və Banqladeş daxil digər ölkələr də qarşılıqlı müdafiə sazişinə qoşula bilərlər.

Sazişi imzalayan ölkələrdən birinə silahlı hücum bütün üzvlərə hücum sayılacaq.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Məkkə Müdafiə Sazişinin imzalanmasından məmnunluğunu bildirib. Amma bəzi ekspertlərin fikrincə, saziş həmin ölkələrin təhlükəsizlik məsələlərində Vaşinqtondan asılılığını azalda bilər.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi Qətərin Baş naziri və xarici işlər naziri Şeyx Məhəmməd bin Əbdürrəhman əl- Tani ilə “kreativ müzakirələr” apardığını bildirib. Bu görüş İran-ABŞ müharibəsinin həllinə yönəlik diplomatik prosesin dalana dirəndiyi bir vaxtda keçirilib.

“Diplomatiyanı yenidən cığıra salmaq mümkündür”, - Əraqçi avqustun 28-də X səhifəsində yazıb. O qeyd edib ki, diplomatik səylərin uğuru “ABŞ-nin sadə bir həqiqəti anlamasından asılıdır: təzyiq işləmir”.

Əraqçi onu da deyib ki, Tehran Vaşinqtondan “etimad yaratmasını, hörmətlə danışmasını, hüquqlarımızı tanımasını, öhdəliklərə əməl etməsini” istəyir.

Əraqçinin açıqlamaları ABŞ-İran danışıqlarının son aylar faktiki dayandığı vaxta təsadüf edir. İki ölkənin mövqeləri münaqişə ilə bağlı əsas məsələlərdə ciddi fərqlənir.

İran bir gün əvvəl bildirib ki, müharibə başlayandan hərbi hücumların zədələdiyi nüvə obyektlərinə BMT-nin atom enerjisi üzrə nəzarət qurumunun müfəttişlərini buraxmayacaq, bundan ötrü yeni yoxlama prosedurları müəyyənləşməlidir.