Tramp: İranla müharibə 'çox tezliklə' başa çatacaq

Prezident Donald Tramp bildirib ki, onun fikrincə, ABŞ ilə İran arasında atəşkəs rejimi artıq qüvvədə deyil. O, bu barədə Ankaradakı NATO sammitində jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən danışıb.

"Məncə, hər şey bitdi. Artıq onlarla heç bir iş görmək istəmirəm", –Tramp vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, hazırkı durumu hələ amerikalı danışıqçılarla gözdən keçirəcək, amma Tehranla danışıqları davam etdirməyi "vaxt itkisi" sayır.

Prezident həmçinin əlavə edib ki, Amerika ordusu iyulun 8-nə keçən gecə İran ərazisinə "çox güclü zərbələr" endirib: "Biz onlara dedik ki, "gedin, öz dəfn işlərinizlə məşğul olun", onlar isə bunun əvəzinə dünən gəmiləri atəşə tutmağa başladılar. Buna görə də ötən gecə onlara çox ağır zərbə vurduq".

İyunun ortalarında ABŞ və İran arasında qarşılıqlı anlaşma memorandumu imzalanıb. Sənədə əsasən, 60 günlük atəşkəs elan edilməli və yekun sülh sazişinin bağlanması ilə bağlı danışıqlara başlanmalı idi.

ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) iyulun 7-də Amerika hərbçilərinin İrana zərbələr endirdiyini bəyan edib. Açıqlamada bu addımın İranın Hörmüz boğazından keçən ticarət gəmilərinə etdiyi son hücumlara cavab olduğu bildirilir.

Komandanlığın press-relizində yüksək dəqiqlikli silahlarla İranda 80 hədəfin vurulduğu qeyd olunur. Həmin obyektlər arasında hava hücumundan müdafiə sistemləri, idarəetmə və rabitə şəbəkələri, sahilyanı radiolokasiya məntəqələri, gəmiəleyhinə raket kompleksləri və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna (SEPAH) məxsus 60-dan çox kiçik kater var.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrandakı obyektlərə hücumu əks etdirən video paylaşsa da, zərbələrin dəqiq haraya və hansı hədəflərə endirildiyi açıqlanmır.

İran ordusu bu addıma Küveyt və Bəhreynə zərbələr endirməklə cavab verib. SEPAH-ın məlumatına görə, raket və dron hücumları ilə ABŞ-nin 85 hərbi obyekti vurulub, həmçinin Amerikanın "MQ-9 Reaper" PUA-sı məhv edilib.

Mayeləşdirilmiş qaz daşıyan "Al Rekayyat" tankeri Hörmüz boğazında atəşə tutulduqdan sonra alovlanıb. Hadisə iyulun 7-si səhər saatlarında, Omanın Lima limanından 15 kilometr məsafədə qeydə alınıb. "Bloomberg"in məlumatına görə, Marşall adalarının bayrağı altında üzən gəmi Qətərin dövlət gəmiçilik şirkəti "Nakilat"a məxsusdur.

Tankerin heyəti Böyük Britaniyanın Dəniz Ticarət Daşımalarının Koordinasiyası Mərkəzinə (UKMTO) bildirib ki, cənub istiqamətində hərəkət edərkən gəminin sol bortuna naməlum mərmi dəyib. Bəzi məlumatlara görə, tankerin transponderləri (yer müəyyənləşdirən cihazları) qapalı olub.

Tehran gəmiyə hücumla bağlı rəsmi şərh verməkdən yayınsa da, "The Associated Press"in məlumatına görə, İran dövlət televiziyası hadisənin ölkə hərbçiləri tərəfindən törədildiyinə işarə vurub.

Keçən həftə İranın Birgə Hərbi Komandanlığı boğazdan keçən bütün tankerlərin onun təsdiqlədiyi marşrutlarla hərəkət etməli olduğunu bildirmiş və ABŞ-nin müdaxiləsinin "sürətli və qətiyyətli reaksiya doğuracağı" barədə xəbərdarlıq etmişdi.

Fevralın 28-də ABŞ və İsrailin zərbələrindən sonra İran faktiki olaraq Hörmüz boğazını bağlamış, Vaşinqton isə buna cavab olaraq İrana qarşı dəniz blokadası elan etmişdi. İyunun ortalarında memorandum imzalandıqdan sonra tərəflər boğaz vasitəsilə azad gəmiçiliyi təmin etmək öhdəliyi götürsələr də, Tehran hələ də tranzit gəmilərinin öz hərəkətlərini onunla razılaşdırmasında israr edir.

İranın yeni Ali rəhbəri Müctəba Xamenei iyulun 5-də atasının və sələfinin keçirilən dəfn mərasiminə qatılmayıb.

Əli Xamenei Yaxın Şərq müharibəsinin əvvəlində ABŞ və İsrailin birgə zərbələri nəticəsində həlak olub. Bu dəfn mərasimi isə onun ölümündən dörd aydan çox vaxt keçdikdən sonra təşkil edilib.

Mərasimdə cənazə namazına İranın ən nüfuzlu şiə din xadimlərindən biri, Böyük Ayətullah Cəfər Sübhani rəhbərlik edib.

Atasının ölümündən dərhal sonra ölkənin yeni rəhbəri elan edilən və İran mediasında "Ayətullah" kimi təqdim olunan M.Xameneinin mərasimdə görünməməsi diqqət çəkib. Halbuki rəsmi ənənəyə görə, hər bir yeni xələf öz sələfinin cənazə namazına şəxsən rəhbərlik etməlidir. Analitiklər bu dini ritualları həm də yeni liderin legitimliyinin əsas təsdiqi kimi görürlər.

Fevralın 28-də atasının ölümü ilə nəticələnən həmin hava hücumunda M.Xameneinin də ağır yaralandığı bildirilir. O, həmin vaxtdan bəri ictimaiyyət qarşısına çıxmayıb və ötən aylar ərzində onun iştirakı ilə heç bir səs və ya video yazı yayımlanmayıb. Bu sirli sükut onun səhhəti və dövləti idarə etmək qabiliyyəti ilə bağlı ciddi suallar doğurur.

İran hakimiyyətinin bu addımı rəsmən təhlükəsizlik mülahizələri ilə əsaslandıracağı gözlənilir. Amma dəfndə İslam Respublikasının, demək olar ki, bütün rəhbər heyətinin iştirakı göstərir ki, İsrail və ya ABŞ-nin mümkün zərbə təhlükəsinə baxmayaraq, Tehran təhlükəsizlik tədbirlərinə tam əmin olub.

Mərasimə ölkənin üç hakimiyyət qolunun rəhbərləri, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) komandanlığı və qurumun xarici əməliyyatlara baxan "Qüds" qanadının yüksəkrütbəli zabitləri qatılıb.

Donald Tramp iyulun 3-də deyib ki, ABŞ çərçivə sülh sazişinin tətbiqi ilə bağlı İranla dolayı danışıqları bərpa etməzdən öncə dəfn mərasimi üçün Tehrana bir həftə vaxt verib.

Ə.Xameneinin müharibə başlayandan bəri kölgədə qalan digər üç oğlu – Mustafa, Məsud və Meysəm isə iyulun 5-də atasının tabutu başında dayanıblar.