Rusiya prezidenti Vladimir Putinin nümayəndəsi Kirill Dmitriyev Ukraynada müharibənin başa çatdırılması ilə bağlı ABŞ rəsmiləri ilə "konstruktiv" danışıqlar aparıb. ABŞ rəsmisinin sentyabrın 29-da bildirdiyinə görə, tərəflər həmçinin müharibədən sonrakı dövrdə ABŞ və Rusiyanın mümkün birgə enerji təşəbbüslərini də müzakirə ediblər.
Rusiyanın Birbaşa İnvestisiya Fondunun rəhbəri olan Dmitriyev ABŞ-yə bir gün əvvəl səfər edib. Bu səfər prezident Donald Trampla Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin ötən həftə Nyu-Yorkda baş tutan görüşündən sonraya təsadüf edir. Zelenski həmin görüşdə enerji obyektlərinə zərbələrin dayandırılması üzrə mümkün atəşkəsi müzakirə etdiklərini bildirmişdi.
Bu ayın əvvəlində Trampın nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşner Moskvada Putinlə görüşüblər.
"Dmitriyev Vaşinqtona Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli və müharibə bitdikdən sonra ABŞ ilə Rusiyanın mümkün enerji təşəbbüsləri barədə konstruktiv müzakirələri davam etdirmək üçün gəlib", – ABŞ rəsmisi bildirib.
25 sentyabr
ABŞ Ukrayna və Rusiyaya BƏƏ-də görüşməyi təklif edir
Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski bildirib ki, ABŞ Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində (BƏƏ) texniki formatda üçtərəfli görüş keçirməsini təklif edib. Onun sözlərinə görə, Kiyev indi Vaşinqtondan görüşün tarixi ilə bağlı təklif gözləyir.
"Üçtərəfli görüşə gəlincə, Amerika tərəfi bunun hazırlanmasını təklif edib. Görüş texniki səviyyədə, üçtərəfli formatda keçirilməlidir. ABŞ-dən tarixlə bağlı təklif gözləyirik. Məkan kimi Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini təklif ediblər”, – Zelenski deyib.
Zelenski onu da bildirib ki, Ukrayna və Amerika nümayəndə heyətləri Brüssel və Moskva ilə məsləhətləşmələr apardıqdan sonra danışıqları davam etdirmək barədə razılığa gəliblər: "Razılaşma belədir: biz Avropa tərəfini məlumatlandıracaq, detalları onlarla müzakirə edəcəyik. Amerikalılar isə ruslarla danışacaqlar. 10 gündən sonra müəyyən mövqe və nəticə ilə geri qayıdacağıq".
Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov texniki səviyyədə üçtərəfli görüşə hazırlıq getdiyini təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, danışıqlar yaxın vaxtlarda baş tuta bilər, amma hələlik konkret tarix yoxdur.
BMT-dəki çıxışlar
Zelenski BMT Baş Assambleyasındakı çıxışında Rusiya prezidenti Vladimir Putini müharibə ideyasını bütün dünyaya yayan "sıfırıncı pasiyent" adlandırıb. Ukraynanın xarici işlər naziri Andriy Sibiqa isə ölkəsinin tam, dərhal və qeyd-şərtsiz atəşkəsə hazır olduğunu təsdiqləyib.
Moskva bu mövqeyi bölüşməyib. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov BMT Təhlükəsizlik Şurasındakı çıxışında danışıqlar naminə hərbi əməliyyatlara fasilə verilməyəcəyini deyib.
Sentyabrın 22-də Tramp və Zelenski Nyu-Yorkda, BMT Baş Assambleyası çərçivəsində görüşüblər. Görüşdən sonra Zelenski deyib ki, Moskva da eyni addımı atarsa, Ukrayna Rusiyanın enerji infrastrukturuna zərbələri dayandırmağa hazırdır.
Ertəsi gün ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Nyu-Yorkda S.Lavrov ilə görüşüb. Görüşdən sonra Rubio həm Rusiyanın, həm də Ukraynanın məhdud atəşkəsdə maraqlı olduğunu bildirib.
Lavrov isə daha sərt danışıb. O, Rusiyanın Ukraynada "davamlı və ədalətli" sülh üçün danışıqlara hazır olduğunu, amma bu müddətdə müharibəyə ara verməyəcəklərini bildirib.
Ardınca Zelenski qışın Ukrayna üçün çətin keçəcəyini vurğulayaraq, ölkəsinin bu dövrü Rusiya üçün də ağrılı etməkdən başqa yolu olmadığını deyib.
22 sentyabr
Tramp Nyu-Yorkda Zelenski ilə görüşdü: 'Putinlə o, müharibənin bitməsini istəyirlər'
ABŞ və Ukrayna prezidentləri Donald Trampla Volodimir Zelenski sentyabrın 22-də Nyu-Yorkda, BMT tədbirində bir araya gəliblər.
Görüş başlamazdan əvvəl jurnalist Trampdan Ukraynanın hələ də bütün torpaqlarını geri qaytara biləcəyinə inanıb-inanmadığını soruşub. Bir il əvvəl BMT-də ABŞ prezidenti bunun mümkün olduğunu demişdi.
"Düşünürəm ki, onlar razılığa gələcəklər. Bu razılaşmanın necə olacağını indidən demək istəmirəm", –Tramp cavab verib.
Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlarını və dizel yanacağı istehsalını vurması ilə bağlı sualı cavablandıran Tramp deyib ki, Ukrayna ordusu Rusiyaya ciddi ziyan vurub. Amma o, eyni zamanda, bu hücumlar səbəbindən dizel yanacağının qiymətinin artdığını da etiraf edib.
"Biz bu barədə danışacağıq. Bu, şübhəsiz ki, Rusiyaya çox ciddi zərbə oldu", –ABŞ prezidenti əlavə edib.
Tramp həmçinin bildirib ki, onun fikrincə, həm Rusiya prezidenti Vladimir Putin, həm də Zelenski müharibənin bitməsini istəyir.
Britaniyalı jurnalistlər isə Trampdan Böyük Britaniya ilə Rusiya arasında müharibənin olub-olmayacağını soruşublar. O isə cavabında, "Məncə, sizinlə hər şey qaydasında olacaq", – deyib. Tramp onu da əlavə edib ki, Böyük Britaniyanın keçmiş baş naziri Kir Starmerin Rusiyaya qarşı çıxışları çox sərt olub.
Tramp Rusiyaya qarşı daha ağır sanksiyaların qoyulub-qoyulmayacağı sualından yayınıb. Amma mərhum senator Lindsi Qremin sanksiya sənədi ilə bağlı suala belə cavab verib: "Biz mütləq bunu araşdırırıq. Bu, çox sərt qanun layihəsidir".
Daha sonra prezidentlər görüşü mətbuata qapalı, təkbətək davam etdiriblər.
Tramp sentyabrın 18-də mərhum senator Lindsi Qremin adını daşıyan qanunu imzalayıb. Sənəd Rusiya neft və qazının ən böyük alıcılarına, eləcə də Vaşinqtonun fikrincə, Rusiyanın neft ixracı qadağalarından qaçmağa kömək edən ölkələrin mallarına 100 faizə qədər gömrük rüsumu qoyulmasını nəzərdə tutur.
Zelenski enerji atəşkəsinə və Putinlə danışıqlara hazır olduğunu deyir
Görüşdən sonra V.Zelenski deyib ki, Moskva da eyni addımı atsa, Ukrayna Rusiyanın enerji obyektlərini vurmağı dayandırmağa hazırdır.
Zelenski həmçinin Ukraynanın "Patriot" sistemləri istehsal etmək üçün lisenziya almaq istədiyini bildirib. "Biz bu işi sürətləndirmək üçün prezidentdən kömək istədik. O, lisenziya məsələsinə müsbət yanaşır", - Ukrayna lideri əlavə edib.
Onun sözlərinə görə, lazımi icazələr alınan kimi Ukrayna bu layihəyə başlaya biləcək, amma istehsalın qurulması vaxt aparacaq: "Biz layihəyə başlayacağıq, amma yenə də deyirəm, dəqiq bilmirəm – bir il, yoxsa il yarım çəkəcək. Hər bir halda bu, gələcəyə hesablanmış bir işdir".
Zelenski onu da deyib ki, Tramp ən çətin mövzuları danışmaq və müharibəni bitirmək yollarını tapmaq üçün ABŞ, Ukrayna və Rusiya liderlərinin üçtərəfli görüşünü təşkil edə bilər. "Mən Putinlə istənilən vaxt görüşməyə hazıram", –Ukrayna prezidenti vurğulayıb.
Xatırlatma
Rusiya 24 fevral 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı yeni bir müharibəyə başlayıb. Bundan əvvəl isə — 2014-cü ildə Ukraynanın bir hissəsi olan Krım yarımadasını özünə birləşdirmişdi.
2022-ci ildə Rusiya prezidenti Vladimir Putin Ukraynanın dörd bölgəsinin (Donetsk, Luqansk, Zaporojye və Xerson) Rusiyaya qatılması barədə qanun imzalayıb. İndi Ukrayna torpaqlarının 20 faizindən çoxu Rusiyanın nəzarətindədir. Luqansk bölgəsi tamamilə, Donetsk, Zaporojye və Xerson bölgələrinin isə böyük bir hissəsi işğal altındadır.