"QULaq - mənim üçün cənnət idi"

-

Sovet diktatoru Stalinin islah-əmək düşərgələrinin – QULaq-ın ləğv edilməsindən təxminən 50 il keçir.

Amma öz dogma yurdlarından qoparılıb Arktik iqlim şəraitinə atılmış insanların bir çoxu hələ də onun vaxtilə verdiyi qərarların “diqtəsi” ilə yaşayırlar.

Azadlıq Radiosunun əməkdaşı Tom Balmforth Vorkutada QULaq-dan sağ çıxmış iki qadınla söhbətləşib.

QULaq-a vaxtilə on milyonlarla insan - əsasən sovet quruluşuna düşmən sayılan adamlar göndərilmişdi.

Bu, SSRİ-nin zəngin təbii sərvətlərinin hasilatı üçün ucuz işçi qüvvəsi idi.

1931-ci ildən 1957-ci ilə qədər Vorkuta düşərgələrindən 2 milyonacan adam keçmişdi, onların onda biri xəstəlikdən, soyuqdan, az yeməkdən, yaxud ağır əməkdən dünyasını dəyişmişdi.

Anna Krikun və Rasma Stoduxu gənc yaşlarında heç nə birləşdirmirdi.

Onların hər ikisi müxtəlif səbəblərdən QULaqa atılmışdı.

85 yaşlı Stodux Latviya paytaxtı Riqada doğulub.

1946-cı ildə onun 17 yaşı vardı. O sovet istilasına qarşı mübarizə aparan qaçaqlara kömək edirdi. Deyir ki, bu, vətənpərvərlik hissindən irəli gəlirdi. Uzun müddət ələ keçməsə də, nəhayət tutulur. “Vətənə xəyanət” ittihamı ilə güllələnmə cəzasına məhkum edilir.

O, 3 ay kamerada ölüm hökmünün icrasını gözləyir. Deyir ki, hər gecə kameranın qapısının açılacağını və edama aparılacağını görzləmək dəhşət idi. Bilmirdin ki, gələnlər səni aparacaq, yoxsa kamera yoldaşını.

Amma günlərin bir günü

Onun güllələnmə cəzası 20 il əmək düşərgəsi cəzası ilə əvəzlənir

Təzadsa onda idi ki, 1947-ci ildə Vorkuta QULaqına gətirilməsi Stodux üçün əslində şəraitinin yaxşılaşması idi:

“Mənim o vaxtacan çəkdiklərimlə müqayisədə əmək düşərgəsi - cənnət idi. Burada sənə paltar, gündə üç dəfə yemək verirdilər. Az da olsa bu, yemək idi. Amma qışda soyuqlar dözülməz idi. Dəhşət idi.”

İndi 90 yaşı olan Anna Krikun da elə o zaman QULaq-a gətirilmişdi.

Stoduxla Krikun rəfiqə olmasalar da, bir-birilərini sifətdən tanıyırdılar.

Stodux deyir ki, dustaqlar bir-birinə çətinliklə isinişir, sirr verirdilər:

“Mən düşünürdüm ki, danışıb ağzımdan nəsə lazımsız söz qaçırmaqdansa, sussam yaxşıdır. Onlar bizə belə öyrədirdilər – artıq-əskik danışmayın”.

Krikun Krımdan – Sevastopol şəhərindən idi.

Onun atasını 1924-cü ildə bolşeviklər güllələmişdilər

1939-cu ildə o, anası, bacısı və atalığı ilə Oboyan şəhərinə köçmüşdü.

1941-ci ildə nasistlər Oboyanı işğal edəndə Krikun alman hərbçilərinə tərcüməçilik edirək dolanışıq pulunu çıxarırdı.

Sovet ordusu şəhəri geri alandan 7 ay sonra onu anasıyla birgə həbs edirlər.

Krikuna yuxudan məhrum etmək üsuluyla həftələrlə işgəncə verirlər, nəhayət o “Vətənə xəyanət”ini etiraf edir.

İndi Krikun və Stodux istəmədən gətirildikləri Vorkutada yaşayırlar.

Onları SSRİ dağılanda “Memorial” insan haqları təşkilatı görüşdürmüşdü.

İndi o qədər yaşlaşıblar ki, təkbaşına mənzillərindən çölə çıxa bilmirlər.

Amma zalım diktatorun qərarlarının rəfiqə etdiyi bu iki qadın tez-tez bir-birinə zəng edib söhbətləşirlər…

Stalin QULaq-larından görüntülər